X
تبلیغات
رویش اندیشه ها پایه چهارم - نرم‌تنان

رویش اندیشه ها پایه چهارم

مطالب جدید و کاربردی برای پایه چهارم

نرم‌تنان

نرم‌تنان

دوره سنگواره‌ای: ادیاکارن یا کامبرین تا امروزه

طبقه‌بندی علمی

فرمانرو:

جانوران

شاخه:

نرم‌تنان
لینئوس، ۱۷۵۸

 

رده‌ها

سپرپایان (Caudofoveata)

بی‌لاکه‌ای‌ها (Aplacophora)
چندلاکه‌ای‌ها (Polyplacophora)
تک‌لاکه‌ای‌ها (Monoplacophora)
دوکفه‌ای‌ها (Bivalvia)
ناوپایان (Scaphopoda)
شکم‌پایان (Gastropoda)
سرپایان (Cephalopoda)
Rostroconchia
Helcionelloida
† ?Bellerophontida

نَرم‌تَنان شاخهٔ بزرگی از جانوران هستند.

در این شاخه رده‌های جانوری شکم‌پایان، دوکفه‌ای‌ها، سرپایان، ناوپایان، گهواره‌های دریایی (کیتون‌ها، نام پیشین: آمفی‌نورا: Amphineura) و غیره قرار دارند.

۱۱۲ هزار گونه از نرم‌تنان شناخته شده‌است. همه نرم‌تنان به جز شمار کمی در آب زندگی می‌کنند. بدن بیشتر نرم‌تنان را صدف آهکی از بیرون می‌پوشاند .هر چه صدف بزرگ‌تر و سنگین‌تر باشد حرکت جانور کندتر است.


[ویرایش] جانوران مهم در رده‌های نرم‌تنان

رده‌ها و جانوران غیرمنقرض:

جانوران شاخهٔ نرم‌تنان

رده

نمونهٔ جانوران

شکم‌پایان

حلزون | حلزون سیب | لیسه | لیسه دریایی | پروانه دریایی | خاره‌چسب

سرپایان

هشت‌پا | ناتیلوس | سپیداج | سرپاور | سرپاور دم‌کل | سرپاور جهنمی | تانینگیای ایرانی

ناوپایان

عاجک لیز | عاجک نرم‌شیار

سپرپایان

لیمیفوسوریدا | کاذب‌دندان

دوکفه‌ای‌ها

گوش‌ماهی | صدف دوکفه‌ای | صدف خوراکی | صدف مروارید

گهواره‌های دریایی

گهواره دریایی | تونیسیا

بی‌لاکه‌ای‌ها

پولک‌پوست | شیارشکم

تک‌لاکه‌ای‌ها

چپ‌پوستکان | تک‌لاکه‌پوش | نوپوستک

چندلاکه‌ای‌ها

کیتون خاردار | لپیدوپلورینا

منابع


‫*آبوت، آر. توکر (۱۳۵۷)، دوکفه‌ای‌ها و حلزون‌های دریایی، ترجمهٔ منوچهر مهرنوش، انجمن ملی حفاظت منابع طبیعی و محیط انسانی.

[نهفتن]

ن • ب • و

شاخه‌های زندهٔ فرمانروی جانوران بر پایهٔ زیرفرمانرو

پَرازیان

اسفنجیان (آهکی، شاخی، شیشه‌ای) • تخت‌زیان

میان‌زیان

راست‌شناوران • لوزی‌زیان

هوپس‌زیان

پرتوئیان

شانه‌داران • مرجانیان (گل‌سان‌زیان، آب‌سان‌زیان، فنجان‌زیان، جعبه‌زیان، ساق‌زیان، مخاط‌زیان)

دوسوئیان

نخست‌دهانیان

پوست‌اندازان

گردنورونیان: تیغ‌کلاه‌داران (کرم‌های تیغ‌به‌سر، سینه‌بندداران، کرم‌های نره‌ای) • لوله‌کرم‌واران (کرم‌های لوله‌ای، کرم‌های یال‌اسبی)

فرابندپایان: کرم‌های مخملی • کُندروها • بندپایان

مارپیچ‌داران

دوم‌دهانیان

پایه‌ای/مورد مناقشه

بی‌کاواک‌سانان (بی‌کاواکان، نمرتس‌پوستان) • تارآروارگان

1.      مقدمه:
همان طور که از عنوان این مقاله معلوم است، در این مقاله به طور مختصر درباره نرم تنان توضیح داده ایم. کلمه مولوسکا که به معنای نرم تن است، از ریشه لاتین مولوسکا (mollusca)، به معنای« دارای بدن نرم» گرفته شده است. اکثر نرم تنان برای محافظت از بدن خود، در صدف زندگی می کنند. نرم تنان در گروه بی مهرگان آبزی قرار دارند. در این مقاله راجع به خصوصیات و زیستگاه نرم تنان مطالبی را بیان نموده و دو نرم تن را با ذکر ویژگی های اختصاصی و زیستگاه آنان برای شما مثال خواهیم زد.

خصوصیات نرم تنان:
نرم تنان بی مهرگانی هستند که بدن نرم دارند. بر خلاف کرم خاکی، بدن این جانوران بند های جداگانه ندارد. بدن آن ها از سه قسمت اصلی سر، پا وتنه یا پوشش اصلی، که تمام اعضای داخلی را در بر می گیرد، تشکیل شده است. بدن نرم آنها از پوست نرمي به نام جبه پوشيده شده است. قسمت اصلی بدن برخی از نرم تنان آهک ترشح می کند و صدف را به وجود می آورد. نرم تنان گونه های بسیار متنوعی دارند. بعضی گیاه خوار و بعضی گوشت خوار هستند و بعضی از آن ها هم از پاکسازی گیاهان آبزی تغذیه می کنند. در اين جانوران همه دستگاههاي داخلي بدن، مانند: دستگاه گوارش، گردش خون، درد و عصب وجود دارد.
زیستگاه نرم تنان:
نرم تنان همه جا وجود دارند. هر چند که این جانوران در آب شیرین یا شور زندگی می کنند، بعضی از انواع آن ها خاک سفت را ترجیح می دهند. در میان نرم تنان، انواع مختلف حلزون های صدف دار و بی صدف(لیسه ها) وجود دارند که هم آبزی هستند و هم در خشکی زندگی می کنند. اکثر نرم تنان جزو سرپایان(از انواع هشت پاها) هستند و در دریا زندگی می کنند.

لیسه و حلزون ساکن خشکی:
بیشتر مردم لیسه و حلزون را با هم اشتباه می گیرند. در حقیقت این دو خیلی شبیه یکدیگرند. بعضی ها به شوخی می گویند که حلزون فقط برای این داخل صدف می رود که با لیسه اشتباه گرفته نشود.


ویژگی های اختصاصی لیسه و حلزون:
رنگ حلزون ها معمولا قهوه ای یا کرم و طول آن ها بین 2 تا 5 سانتی متر است. لیسه ها یا

خاکستری رنگ هستند یا قهوه ای یا قهوه ای مایل به نارنجی، و اندازه آن ها بین 1 تا 15 سانتی متر است. بدن هر دو جانور از یک سر، یک پا و یک بافت پوشانده تشکیل شده است که همه اندام های داخلی بدن را در بر می گیرد. سر حلزون دارای دو جفت شاخک به شکل آنتن است. هر یک از شاخک های بالایی، به یک برجستگی کوچک ختم می شود. که چشم جانور را تشکیل می دهد و دید خیلی محدودی دارد. حلزون ها و لیسه ها دو شاخک حسی نیز دارند که معمولا کوچک ترند. این شاخک ها در تشخیص مکان و بو های محیط و جهت یابی به آن ها کمک می کنند. دهان حلزون زیر دو شاخک کوچک قرار دارد. حلزون زبان زبر و رنده مانندی دارد.
روی کمر لیسه ها، پوششی از گوشت ضخیم وجود دارد که از اعضای داخلی بدن جانور محافظت می کند. در حلزون، این پوشش گوشتی داخل صدفی به شکل مارپیچ قرار دارد و به همین دلیل به آن ها حلزون مارپیچ می گویند. حلزون از این صدف برای محافظت از خود در برابر دشمنانش استفاده می کند. در ضمن این صدف به او کمک می کند تا در هنگام خشکی های طولانی مدت، به محیطی مرطوب پناه ببرد. همچنین برخی از حلزون ها دریچه کوچکی می سازند و هرگاه که به صدفشان پناه می برند، با آن دهانه صدف را می بندند.
با مشاهده حلزون و لیسه از نزدیک، سوراخ های کوچکی می بینی. این سوراخ که نزدیک سر قرار دارد، سوراخ تناسلی نامیده می شود. جانور از این محل جفت گیری می کند و تخم می گذارد. با وجود این که حلزون ها دو جنسی هستند؛ یعنی هر کدم هم نر هستند و هم ماده، ولی برای تولید مثل باید جفت گیری کنند. حلزون از سوراخی تنفس می کند که نزدیک صدف است و با شش ها در ارتباط است. از سوراخ دیگری که به روده مربوط است، فضولات خارج می شود.حلزون ها و لیسه ها مایع چسبناکی ترشح می کنند که به آن ها کمک می کند تا در هنگام حرکت، حتی روی سطوح زبر، زخمی نشوند.

زیستگاه:
لیسه ها اصولا جانوران خشکی زی هستند، هر چند که بعضی از آن ها در در یا زندگی می کنند؛ اما تعداد حلزون های ساکن خشکی و آب تقریبا به یک اندازه است. حلزون ها رطوبت را دوست دارند. آن ها بیشتر در جنگل های مرطوب، کنار گودال یا لب آب یافت می شوند.

اهمیت حلزون ها در طبیعت:
لیسه و حلزون در طبیعت نقش مهمی دارند. آن ها رفتگر های واقعی طبیعت هستند و با خوردن برگ، قارچ و بسیاری از گیاهان مرده، بدون وقفه محیط را تمیز کنند؛ اما متأسفانه گیاهان زنده را هم دوست دارند. در باغ هایی که خیلی مرطوب هستن، به گیاهانی مثل کاهو و کلم حمله می کنند. حلزون ها خوراک جانورانی مثل قورباغه، سمندر، لاک پشت، موش، سنجاب، پرندگان و حتی مردم بعضی کشور ها هستند.

نرم تنان، جانورانى هستند که از کامبرين ظاهر شده و در عهد حاضر نيز گونه هايى از آنها حضور دارند. شايد بتوان گفت حدود 11% تمامى انواع جانورانى که در طول تاريخ زمين بوجود آمده اند و تاکنون شناخته شده اند را نرم تنان شامل مى شوند. در تمام محيط ها (آبى : شور، لب شور و آبى شيرين – دريايى و خشکى) و در کليه عرضهاى جغرافيايى ديده مى شوند. از اعماق 10000 مترى در گودال فيليپين يا عمق 8000 مترى گودال کرمادک هنوز در نواحى کوهستانى تا ارتفاع حدود 5000 متر شناخته شده اند. در طول تاريخ زمين (از کامبرين تا امروز) هميشه نرم تنانى بر روى زمين زندگى مى کردند. بعضى از نرم تنان بر روى درخت زندگى مى کرده اند و از برگ و پوست درخت استفاده مى کنند. عده اى ديگر گوشت خوارند و برخى زندگى انگلى دارند. نرم تنان بر روى صدف ها، گل و لاى، چوب و سنگ زندگى مى کنند. برخى از آنها تشکيل Bioherm مى دهند، عده اى ديگر مى جهند و برخى در دريا شناگرند. فسيل هاى بدست آمده از نرم تنان مخصوصا از سفالوپودها، گاستروپودها و پلسى پودها داراى گسترش وسيع جغرافايى و درنتيجه ارزش چينه شناسى و پالئواکولوژيکى بسيار زيادى هستند.
بدن 4 بخش دارد :
1- سر : با شاخک هاى حسى و چشم ها، در قالب دو کفه اى ها وجود ندارد.
2- پا : که عضوى شکمى و عضلانى است.
3- توده احشايي.
4- جبّه (Mantle)
محدوده سنى شاخه نرم تنان از کامبرين تا امروز است و جنس اسکلت آنها کربنات کلسيم و از نوع خارجى است معمولا اين اسکلت داراى ديواره اى متشکل از سه لايه است :
1-لايه خارجى : Periostracum که جنس آن از ماده پروتينى Conchilane است و فسيل آن معمولا باقى نمى ماند.
2- رشته هاى کربنات کلسيم (کلسيت يا آراگونيت) منشورى شکل.
3- رشته هاى کربنات کلسيم به حالت مورب.نرم تنان از نظر اندازه ،از 5/0 ميليمتر در گاستروپودها

تا 16 الى 17 متر در سفالوپودها تغيير مى کنند
رده بندى
1- Class Amphineura
2- ClassScaphopoda
3- Class Plecypoda
4- ClassGastropoda
5- ClassCephalopoda
سه رده آخر بيشتر حائز اهميت هستند.سفالوپودها در چينه شناسى و تعيين سن فسيل ها به عنوان Index Fossile و پلسى پودها و گاستروپودها نيز به عنوان Facies Fossile در پالئواکولوژى مورد استفاده قرار مى گيرند

گردآورنده: دهقانی نژاد

+ نوشته شده در  یکشنبه دهم بهمن 1389ساعت 19:43  توسط سرگروه پایه چهارم شهرستان نظرآباد  |